Cytologia (badanie cytologiczne) to analiza komórek pobranych z powierzchni szyjki macicy oraz z kanału szyjki. Nazwa pochodzi od greckiego kytos („komórka”) — badanie polega bowiem na mikroskopowej ocenie budowy pojedynczych komórek. Lekarz lub diagnosta ocenia, czy komórki mają prawidłowy wygląd, czy też pojawiły się w nich cechy nieprawidłowe: zmiany zapalne, zmiany przednowotworowe (tzw. dysplazja) lub, rzadziej, komórki nowotworowe.
Kluczowe jest to, że cytologia szyjki macicy wykrywa zmiany na bardzo wczesnym etapie — często wtedy, gdy kobieta nie odczuwa żadnych objawów. Rak szyjki macicy rozwija się zwykle powoli, przez wiele lat, przechodząc przez etapy zmian przednowotworowych. To właśnie ten „powolny start” daje ogromną szansę, jaką jest profilaktyka: regularne badanie pozwala wychwycić i usunąć zmiany, zanim staną się groźne. Więcej o zakresie opieki ginekologicznej znajdziesz w naszej ofercie z zakresu ginekologii.
Podczas badania lekarz pobiera niewielką próbkę komórek nabłonka z tarczy szyjki macicy i z ujścia kanału szyjki za pomocą specjalnej szczoteczki lub szpatułki. Materiał trafia następnie do laboratorium, gdzie jest oceniany pod mikroskopem.
Cytologia pozwala wykryć m.in.:
Warto podkreślić, że cytologia jest badaniem przesiewowym (skriningowym) — jej rolą jest wskazanie osób, które wymagają dalszej diagnostyki, a nie postawienie ostatecznego rozpoznania. Zgodnie z zaleceniami takich instytucji jak amerykańskie Centers for Disease Control and Prevention, regularny skrining znacząco zmniejsza zachorowalność i śmiertelność z powodu raka szyjki macicy.
Współcześnie stosuje się dwa główne rodzaje badania cytologicznego.
W tej metodzie pobrany materiał jest rozprowadzany bezpośrednio na szkiełku mikroskopowym i utrwalany. To metoda która była powszechnie stosowana w przeszłości. Ma niską czułość – często w granicach 50–60% (co oznaczało ryzyko wyników fałszywie ujemnych) Obecnie obecnie nie jest rekomendowana
Tutaj pobrane komórki umieszcza się w pojemniku ze specjalnym płynem, a próbka jest przygotowywana w laboratorium. Cytologia płynna ma czułość na poziomie ok. 70–80%. Komórki trafiają bezpośrednio do płynnego podłoża, co eliminuje zanieczyszczenia (krew, śluz) i pozwala na wykonanie dodatkowych testów z tej samej próbki na przykład w kierunku wirusa HPV. LBC jest aktualnie standardem profilaktyki w większości krajów.
Termin badania ma realny wpływ na jakość i wiarygodność wyniku. Najlepiej wykonać cytologię:
Dlaczego termin jest tak ważny? W trakcie miesiączki oraz tuż przed nią i po niej w próbce znajduje się dużo krwi i złuszczonego nabłonka, co może zaburzyć obraz i doprowadzić do wyniku niediagnostycznego (czyli takiego, który trzeba powtórzyć).
Aby wynik był miarodajny, na 24–48 godzin przed badaniem warto:
Te proste zasady zmniejszają ryzyko zafałszowania obrazu komórek. Zbieżne rekomendacje dotyczące przygotowania znajdziesz m.in. w materiałach Cleveland Clinic. Jeśli badanie wypada w nieodpowiednim momencie cyklu lub w trakcie infekcji, lepiej je przełożyć niż ryzykować konieczność powtórki.
Dla wielu pacjentek największym źródłem stresu jest niepewność, jak przebiega badanie. W praktyce wygląda to tak:
Całość zajmuje zwykle kilka minut. Po badaniu można od razu wrócić do codziennych aktywności; czasem przez krótki czas pojawia się delikatne plamienie, co jest normalne.
To jedno z najczęstszych pytań. U większości kobiet cytologia nie boli — może natomiast wywołać chwilowe uczucie ucisku lub dyskomfortu przy pobieraniu próbki. Nieprzyjemne odczucia mijają zwykle w ciągu kilku sekund. Napięcie i stres mogą nasilać dyskomfort, dlatego warto starać się rozluźnić, spokojnie oddychać i poinformować lekarza, jeśli czujemy niepokój — doświadczony specjalista przeprowadzi badanie sprawnie i z dbałością o komfort pacjentki.
Ogólne zalecenia mówiły o wykonywaniu cytologii co 3 lata u kobiet z prawidłowymi wynikami (dotyczy cytologii konwencjonalnej), zwykle nie później niż niż 3 lata od inicjacji (w refundowanych programach od 25. roku życia). Częstsze badania mogą być wskazane w indywidualnych sytuacjach — o tym decyduje lekarz. Coraz częściej stosuje się też schematy oparte na teście HPV, wydłużające odstępy między badaniami przy ujemnym wyniku lub skracające odstępy gdy wykrywa się wirusy HPV wysokiego ryzyka.
Aktualne rekomendacje dotyczące częstotliwości skriningu opisuje m.in. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO).
Choć skrining ma swoje ramy wiekowe i czasowe, w niektórych sytuacjach warto zgłosić się na badanie wcześniej lub częściej. Skonsultuj się z ginekologiem, jeśli zauważysz:
Objawy te nie oznaczają automatycznie choroby, ale zawsze zasługują na ocenę specjalisty.
To dwa różne, choć powiązane badania.
Cytologia ocenia, jak wyglądają komórki szyjki macicy — czyli czy zmiany już zaszły.
Test HPV sprawdza natomiast, czy w komórkach szyjki macicy jest obecny wirus brodawczaka ludzkiego (HPV) — główny czynnik odpowiedzialny za rozwój raka. Innymi słowy: test HPV ocenia ryzyko wystąpienia zmian a cytologia czy już do zmian doszło.
Oba badania świetnie się uzupełniają. Wykrycie wirusa HPV wysokiego ryzyka nie oznacza choroby, ale wskazuje, że należy częściej monitorować szyjkę macicy. Więcej informacji o związku HPV z rakiem szyjki macicy udostępnia Narodowy Instytut Onkologii (National Cancer Institute). Coraz częściej badania te wykonuje się łącznie (tzw. co-testing), co zwiększa czułość profilaktyki.
Od 1 sierpnia 2026 r. Polska wprowadziła nowy standard: podstawą bezpłatnych badań przesiewowych z NFZ jest nowoczesny test HPV HR, a cytologia płynna (LBC) wykonywana jest w razie dodatniego wyniku. Klasyczna cytologia na szkiełku została wykreślona z koszyka świadczeń gwarantowanych w ramach programu profilaktycznego NFZ. Podstawowym badaniem dla kobiet w wieku 25–64 lata jest teraz test HPV HR (robiony co 5 lat). Cytologia LBC nie zastępuje tradycyjnego badania jako pierwszy krok, lecz jest wykonywana automatycznie z tej samej próbki, jeśli test HPV wykaże obecność wirusa wysokiego ryzyka. Schemat jest tańszy populacyjnie w stosunku do co-testingu.
Wyniki opisuje się dziś najczęściej według systemu Bethesda. Bez wchodzenia w specjalistyczny język, najważniejsze kategorie to:
Najważniejsze, o czym warto pamiętać: nieprawidłowy wynik cytologii nie jest równoznaczny z rakiem. W większości przypadków oznacza on zmiany łagodne lub wczesne, które można spokojnie monitorować lub leczyć. Interpretację wyniku zawsze warto omówić z lekarzem, który dobierze dalsze postępowanie indywidualnie.
Jeśli otrzymasz wynik inny niż prawidłowy, umów się na konsultację ginekologiczną — bez paniki, ale i bez zwlekania. Lekarz zdecyduje, czy potrzebne jest powtórzenie badania, wykonanie testu HPV, czy pogłębiona diagnostyka, taka jak kolposkopia (dokładne oglądanie szyjki macicy w powiększeniu). W razie wątpliwości możesz skontaktować się z naszą kliniką, aby omówić dalsze kroki.
Nie zaleca się tego — krew utrudnia ocenę komórek. Najlepiej wykonać badanie kilka dni po zakończeniu krwawienia.
Zwykle nie. Może pojawić się krótkotrwały dyskomfort lub uczucie ucisku.
Zazwyczaj od kilku dni do dwóch tygodni, w zależności od laboratorium.
Tak. Możesz od razu wrócić do codziennych aktywności; niewielkie plamienie po badaniu jest normalne.
Regularna cytologia to jeden z najprostszych i najskuteczniejszych sposobów, by zadbać o swoje zdrowie. Nie odkładaj profilaktyki na później — w naszej klinice zadbamy o Twój komfort i spokój na każdym etapie badania. Umów wizytę i wykonaj badanie cytologiczne w Sznurkowski Clinic — nasz zespół specjalistów odpowie na wszystkie Twoje pytania i profesjonalnie przeprowadzi Cię przez cały proces.
Ważna informacja: artykuł ma charakter edukacyjny. Nie zastępuje konsultacji ginekologicznej ani indywidualnych zaleceń dotyczących diagnostyki i leczenia.
Udostępnij:
Specjalista ginekologii onkologicznej, chirurgii onkologicznej oraz położnictwa i ginekologii, z ponad 27-letnim doświadczeniem klinicznym. Łączy praktykę operacyjną na najwyższym poziomie z działalnością naukową oraz międzynarodowym doświadczeniem zdobywanym m.in. w czołowych ośrodkach onkologicznych na świecie. W swoich publikacjach dzieli się wiedzą i nowoczesnym podejściem do diagnostyki oraz leczenia chorób nowotworowych kobiet.
Rejestracja
Przyjęcia prywatne — Szpital Swissmed S.A., Gdańsk oraz Profesor Sznurkowski Podmiot Leczniczy, Gdynia.
Kwalifikacja i zabiegi w ramach Oddziału Chirurgii Jednego Dnia – sprawnie, bezpiecznie i bez zbędnego oczekiwania.
Prywatna klinika wysokospecjalistyczna w Gdyni, łącząca doświadczenie lekarzy akademickich z nowoczesną medycyną opartą na faktach. Oferujemy kompleksową opiekę oraz leczenie operacyjne w ramach Oddziału Chirurgii Jednego Dnia. Zapewniamy szybki dostęp do diagnostyki, indywidualne podejście oraz najwyższe standardy bezpieczeństwa na każdym etapie leczenia.
