Guzy graniczne jajnika, określane jako BOTs (borderline ovarian tumors), to nowotwory nabłonkowe jajnika o niskim potencjale złośliwości. Choć nie są klasycznym rakiem jajnika, wymagają dokładnej diagnostyki, odpowiedniego leczenia operacyjnego i długoterminowej kontroli. Dobra wiadomość jest taka, że rokowanie w większości przypadków jest bardzo dobre, a u wielu pacjentek możliwe jest leczenie oszczędzające płodność. W praktyce klinicznej postępowanie opiera się na aktualnych rekomendacjach towarzystw naukowych, w tym wytycznych French National College of Obstetricians and Gynecologists (CNGOF).
BOTs to guzy jajnika, które histopatologicznie zajmują miejsce pomiędzy zmianą łagodną a rakiem inwazyjnym. Najczęściej występują:
Ich szczególną cechą jest to, że często dotyczą kobiet w wieku rozrodczym, dlatego bardzo ważne jest indywidualne planowanie leczenia, z uwzględnieniem chęci zachowania płodności i funkcji hormonalnej jajników.
Guzy graniczne jajnika mogą przez długi czas nie dawać wyraźnych objawów. Często są wykrywane przypadkowo podczas badania ginekologicznego lub USG. Jeżeli pojawiają się dolegliwości, mogą obejmować:
Objawy BOTs nie są charakterystyczne, dlatego kluczowe znaczenie ma prawidłowa diagnostyka obrazowa i histopatologiczna.
| Element postępowania | Opis |
|---|---|
| USG – podstawowe badanie | Pierwszym i najważniejszym badaniem w diagnostyce zmiany jajnika jest ultrasonografia przezpochwowa i przezbrzuszna. To właśnie USG najczęściej pozwala wykryć zmianę oraz ocenić jej charakter. |
| Rezonans magnetyczny miednicy | Jeżeli obraz w USG jest niejednoznaczny, zaleca się wykonanie rezonansu magnetycznego miednicy. MRI pomaga lepiej określić ryzyko złośliwości i bardziej precyzyjnie scharakteryzować zmianę podejrzaną o BOT. |
| Markery nowotworowe |
W ocenie niejednoznacznej zmiany przydatków wykorzystuje się:
|
| Ostateczne rozpoznanie – histopatologia | Ostateczne rozpoznanie BOT stawia się na podstawie badania histopatologicznego. To ono pozwala określić typ guza oraz obecność cech szczególnych. |
Podstawą leczenia BOTs jest operacja. Zakres zabiegu zależy od:
Jeżeli operację można wykonać bez ryzyka pęknięcia guza, preferowana jest laparoskopia z zabezpieczonym wydobyciem preparatu. Celem jest ograniczenie urazu operacyjnego, przy jednoczesnym zachowaniu zasad bezpieczeństwa onkologicznego.
Podczas zabiegu należy unikać:
To jeden z najważniejszych aspektów leczenia, ponieważ BOTs często rozpoznaje się u kobiet planujących ciążę.
BOT surowiczy
W przypadku obustronnego surowiczego BOT i chęci zachowania płodności można rozważyć obustronną cystektomię, jeśli jest technicznie możliwa.
BOT śluzowy
W przypadku śluzowego BOT częściej rekomenduje się jednostronne usunięcie przydatków, ponieważ takie postępowanie uznawane jest za bezpieczniejsze onkologicznie niż sama cystektomia.
Leczenie zawsze powinno być indywidualizowane i omówione z pacjentką.
Nie zawsze. Zgodnie z rekomendacjami:
W wielu przypadkach wykonuje się natomiast pełną ocenę jamy brzusznej, w tym:
U części pacjentek ostateczne rozpoznanie BOT pojawia się dopiero po pierwszej operacji. Wtedy może być potrzebne uzupełnienie leczenia operacyjnego, czyli tzw. restaging surgery.
Reoperację rozważa się zwłaszcza wtedy, gdy:
Po leczeniu konieczna jest długoterminowa obserwacja, ponieważ nawroty mogą pojawić się również po wielu latach. Zalecany czas kontroli to ponad 5 lat.
Na czym polega follow-up?
Kontrola po leczeniu BOT może obejmować:
Jeżeli markery były prawidłowe przed leczeniem, ich rutynowe oznaczanie zwykle nie jest konieczne.
Tak, w wybranych sytuacjach. U kobiet w wieku rozrodczym, które nadal chcą zachować płodność, przy nawrocie BOT można rozważyć kolejne leczenie oszczędzające, po dokładnym omówieniu ryzyka następnych nawrotów.
W przypadku nawrotu bez cech inwazji chemioterapia zazwyczaj nie jest wskazana. Jeżeli jednak pojawiają się cechy naciekania lub wznowy inwazyjnej, dalsze postępowanie powinno zostać ustalone przez zespół wielodyscyplinarny.
Rozpoznanie BOT w ciąży wymaga szczególnie ostrożnego postępowania. Podstawowym badaniem pozostaje USG, a w przypadkach niejednoznacznych można wykonać MRI miednicy po 12. tygodniu ciąży.
Jeżeli konieczne jest leczenie operacyjne, preferowana jest laparoskopia, o ile jest możliwa technicznie i bezpieczna dla matki oraz ciąży. Decyzja powinna uwzględniać:
U pacjentek w wieku rozrodczym bardzo ważna jest konsultacja dotycząca zachowania płodności. Przed leczeniem warto ocenić rezerwę jajnikową i omówić wpływ operacji na przyszłe możliwości zajścia w ciążę.
Po prawidłowo przeprowadzonym leczeniu BOT nie ma jednoznacznych danych, które przeciwwskazywałyby do zastosowania metod wspomaganego rozrodu, takich jak in vitro (IVF). W trudniejszych przypadkach decyzja powinna być podejmowana indywidualnie.
| Element postępowania | Opis |
|---|---|
| Antykoncepcja hormonalna | Po leczeniu surowiczego lub śluzowego BOT antykoncepcja hormonalna nie jest przeciwwskazana. |
| Hormonalna terapia zastępcza |
Po leczeniu BOT śluzowego hormonalna terapia zastępcza może być rozważana, szczególnie u młodszych pacjentek po zabiegu, z uwzględnieniem korzyści dla układu kostnego i sercowo-naczyniowego.
W przypadku BOT surowiczego, zwłaszcza z niekorzystnymi cechami histologicznymi, decyzja o HTZ wymaga ostrożnej, indywidualnej oceny. |
Guzy graniczne jajnika to nowotwory o dobrym rokowaniu, ale wymagające prawidłowego rozpoznania i leczenia. Najważniejsze zasady postępowania to:
Jeżeli rozpoznano u Ciebie guz graniczny jajnika lub podejrzewasz zmianę jajnika wymagającą dalszej diagnostyki, warto skonsultować się z zespołem mającym doświadczenie w ginekologii operacyjnej i onkologicznej.
Udostępnij:
Specjalista ginekologii onkologicznej, chirurgii onkologicznej oraz położnictwa i ginekologii, z ponad 27-letnim doświadczeniem klinicznym. Łączy praktykę operacyjną na najwyższym poziomie z działalnością naukową oraz międzynarodowym doświadczeniem zdobywanym m.in. w czołowych ośrodkach onkologicznych na świecie. W swoich publikacjach dzieli się wiedzą i nowoczesnym podejściem do diagnostyki oraz leczenia chorób nowotworowych kobiet.
Rejestracja
Przyjęcia prywatne — Szpital Swissmed S.A., Gdańsk oraz Profesor Sznurkowski Podmiot Leczniczy, Gdynia.
Kwalifikacja i zabiegi w ramach Oddziału Chirurgii Jednego Dnia – sprawnie, bezpiecznie i bez zbędnego oczekiwania.
Prywatna klinika wysokospecjalistyczna w Gdyni, łącząca doświadczenie lekarzy akademickich z nowoczesną medycyną opartą na faktach. Oferujemy kompleksową opiekę oraz leczenie operacyjne w ramach Oddziału Chirurgii Jednego Dnia. Zapewniamy szybki dostęp do diagnostyki, indywidualne podejście oraz najwyższe standardy bezpieczeństwa na każdym etapie leczenia.
